Ηλεκτρονικές απάτες. Πώς να προστατευτείς με απλά λόγια

Το 2023, σε Ημαθία και Πιερία, δύο άνθρωποι έχασαν συνολικά 46.500 ευρώ από ένα τηλεφώνημα. Κάποιος προσποιήθηκε τον γιατρό και είπε ότι συγγενής τους είχε ατύχημα.

Έτσι γίνονται σχεδόν όλες οι ηλεκτρονικές απάτες. Κάποιος επικαλείται ότι είναι επείγον και δίνεις μόνος σου τον κωδικό ή τα χρήματα. Άρα η προστασία ξεκινάει από ένα πράγμα. Να αναγνωρίζεις την παγίδα πριν πέσεις μέσα.

Αυτός ο οδηγός γράφτηκε για κάθε ηλικία, με ιδιαίτερη φροντίδα για τους 50+. Διάβασέ τον και στείλ’ τον στους γονείς σου.

Έχεις τώρα μπροστά σου ύποπτο τηλεφώνημα ή μήνυμα; Μην περιμένεις να διαβάσεις όλο το άρθρο. Απάντησε σε 7 απλές ερωτήσεις και μάθε σε 30 δευτερόλεπτα αν είναι απάτη. Άνοιξε το εργαλείο «Είναι απάτη;»

Πώς σκέφτεται ο απατεώνας

Ο απατεώνας θέλει από σένα να δράσεις γρήγορα και φοβισμένα, πριν προλάβεις να σκεφτείς. Αυτό είναι το όπλο του.

Όλες οι απάτες, τηλεφωνικές και ηλεκτρονικές, έχουν ως χαρακτηριστικό 4 κόκκινες σημαίες. Αν δεις έστω μία, γνωρίζεις ότι είναι απάτη:

1. Βιασύνη. «Τώρα», «αμέσως», «αλλιώς χάνετε τα χρήματά σας».
2. Φόβος. «Ο λογαριασμός σας παραβιάστηκε», «το εγγόνι σας κινδυνεύει», «έχετε πρόστιμο».
3. Μυστικότητα. «Μην το πείτε σε κανέναν», «μην ενημερώσετε την τράπεζα».
4. Παράξενη πληρωμή. Κάρτες δώρων, κρυπτονομίσματα, μεταφορά σε άγνωστο λογαριασμό.

Ο χρυσός κανόνας που καλύπτει τα πάντα. 

Όταν κάτι σε βιάζει ή σε τρομάζει, κλείσε. Ανέπνευσε. Ρώτα κάποιον που εμπιστεύεσαι. Καμία τράπεζα, υπηρεσία ή εταιρεία δεν θα σε πίεζε ποτέ έτσι. Το πιθανότερο είναι να είναι απάτη.

Οι πιο συχνές απάτες σήμερα

Ψεύτικα email (phishing)

Email που μοιάζει με την τράπεζα ή τα ΕΛΤΑ. Σου ζητάει να πατήσεις έναν σύνδεσμο (link) και να «επιβεβαιώσεις τα στοιχεία σου». Ο σύνδεσμος οδηγεί σε ψεύτικη σελίδα, πανομοιότυπη με την αληθινή. Ό,τι γράψεις εκεί πάει κατευθείαν στον απατεώνα.

Ψεύτικα SMS (smishing)

Το κλασικό είναι «Το δέμα σας περιμένει, πληρώστε 1,80€ εδώ». Το ποσό είναι μικρό επίτηδες. Ο στόχος είναι η κάρτα σου και όχι το ποσό των 1,80€.

Ψεύτικα τηλεφωνήματα (vishing)

Κάποιος παριστάνει υπάλληλο τράπεζας, τεχνικό της Microsoft, αστυνομικό ή γιατρό. Η Microsoft δεν τηλεφωνεί ποτέ. Η τράπεζα δεν ζητάει ποτέ κωδικό στο τηλέφωνο. Ο αστυνομικός δεν εισπράττει πρόστιμα με κάρτες δώρων. Η Ελληνική Αστυνομία έχει εκδώσει αναλυτικές οδηγίες ειδικά για αυτές τις απάτες.

«Το εγγόνι σου κινδυνεύει»

Τηλεφώνημα με κλάματα και πίεση του τύπου «Στείλε χρήματα, μην το πεις στους γονείς». Κλείσε και πάρε το ίδιο το εγγόνι ή τους γονείς του στον αριθμό που γνωρίζεις εσύ. Η απάτη καταρρέει σε 30 δευτερόλεπτα.

Ψεύτικος έρωτας και «σίγουρες» επενδύσεις

Κάποιος που γνώρισες online χτίζει σχέση για εβδομάδες και μετά ζητάει χρήματα για μια «έκτακτη ανάγκη»  ή σου υπόσχεται σίγουρο κέρδος σε κρυπτονομίσματα. Το σημάδι είναι πάντα το ίδιο. Άνθρωπος που δεν έχεις δει ποτέ από κοντά, σου ζητάει χρήματα. Απάτη, χωρίς καμία αμφιβολία.

Οι 5 κανόνες που σε προστατεύουν

1. Μην πατάς link από email ή SMS. Ποτέ. Θες να μπεις στην τράπεζα; Άνοιξε μόνος σου την επίσημη εφαρμογή ή πληκτρολόγησε εσύ τη διεύθυνση.
2. Κλείνεις και παίρνεις εσύ πίσω. Σε πήρε «η τράπεζα»; Κλείσε. Κάλεσε τον αριθμό της τράπεζας που υπάρχει συνήθως στο πίσω μέρος της κάρτας σου. Έτσι ξέρεις σίγουρα με ποιον μιλάς.
3. Κανείς δεν δικαιούται να γνωρίζει τους κωδικούς σου. Ούτε PIN, ούτε κωδικούς μιας χρήσης (OTP). Όποιος τους ζητάει, με οποιοδήποτε πρόσχημα, είναι απατεώνας.
4. Δυνατός και διαφορετικός κωδικός στο email και την τράπεζα. Μια φράση με 3-4 τυχαίες λέξεις και έναν αριθμό, όπως «Καφές Μπλε Ποδήλατο 47», σπάει πολύ πιο δύσκολα από το Kw#9! και τη θυμάσαι. Και ναι, το παλιό καλό τετραδιάκι είναι μια εξαιρετική λύση αν το προστατεύεις από ατυχήματα. Σίγουρα πολύ καλύτερη από τον ίδιο κωδικό παντού.
5. Ενεργοποίησε τη διπλή επαλήθευση (2FA). Εκτός από τον κωδικό, χρειάζεται και ένας 6ψήφιος αριθμός που έρχεται στο κινητό σου. Ακόμα κι αν κλέψουν τον κωδικό, μένουν απ’ έξω. Ξεκίνα από το email σου, γιατί αυτό ξεκλειδώνει όλα τα άλλα. Βρίσκεται στις Ρυθμίσεις, ενότητα «Ασφάλεια», και είναι δωρεάν.  Υπάρχουν δύο τρόποι να παίρνεις τον κωδικό. Με SMS στο κινητό σου, που είναι ο απλούστερος για να ξεκινήσεις. Ή με εφαρμογή επαλήθευσης (authenticator app που κατεβάζεις στο κινητό σου), όπως το Google Authenticator (εδώ το link gia Adroid κινητά), που είναι πιο ασφαλής, γιατί ο κωδικός δημιουργείται μέσα στο κινητό σου και δεν μπορεί να υποκλαπεί. Ξεκίνα με όποιον σου είναι εύκολος. Το 2FA, έστω και με SMS, είναι χίλιες φορές καλύτερο από καθόλου 2FA. 

Τι να κάνεις αν έπεσες θύμα απάτης

Οι απατεώνες είναι επαγγελματίες και ξεγελούν καθημερινά ανθρώπους, ακόμα και αυτούς με άριστη σχέση με την τεχνολογία. Δεν είναι αφελείς όσοι έπεσαν θύμα απατεώνων. Σημασία έχει η ταχύτητα της αντίδρασης.

Τα βήματα, με τη σειρά:

1. Σταμάτα. Καμία άλλη πληρωμή, κανένα άλλο στοιχείο.
2. Κάλεσε την τράπεζά σου στον επίσημο αριθμό, από το πίσω μέρος της κάρτας. Ζήτα να παγώσει η κάρτα και να μπλοκαριστούν οι μεταφορές. Γίνεται σε λεπτά. Αναλυτικές οδηγίες για τις άμεσες ενέργειες δίνει και η Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ.
3. Άλλαξε κωδικούς, ξεκινώντας από το email, από συσκευή που εμπιστεύεσαι.
4. Πες το σε δικό σου άνθρωπο. Δύο που σκέφτονται σε τέτοιες στιγμές είναι καλύτερα από έναν.
5. Κάνε καταγγελία στη Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος στο 11188 (λειτουργεί 24 ώρες), με email στο ccu@cybercrimeunit.gov.gr, ή ηλεκτρονικά μέσω gov.gr.

Κράτα αρχείο της επικοινωνίας σου και ένα ακόμα δεδομένο. Αν έγινε συναλλαγή από τον λογαριασμό σου χωρίς τη δική σου έγκριση, ο νόμος 4537/2018 προβλέπει υποχρέωση επιστροφής από την τράπεζα, με προϋποθέσεις. Η άμεση αμφισβήτηση της συναλλαγής μετράει.

Οι 7 χρυσοί κανόνες σε μία λίστα

Εκτύπωσέ τους ή αντέγραψε τους. Κόλλησέ τους δίπλα στον υπολογιστή. Δώσ’ τους στους γονείς σου.

1. Σε βιάζουν ή σε τρομάζουν; Είναι απάτη. Κλείσε. Ανέπνευσε. Ρώτα.
2. Καμία τράπεζα, αστυνομία ή εταιρεία δεν ζητάει κωδικό ή PIN με τηλέφωνο, SMS ή email.
3. Μην πατάς ποτέ link από μήνυμα. Μπαίνεις μόνος σου στην επίσημη εφαρμογή.
4. Κάρτες δώρων, κρυπτονομίσματα, μεταφορά σε άγνωστο; Πάντα απάτη.
5. Κλείνεις και παίρνεις εσύ πίσω στον επίσημο αριθμό.
6. Διαφορετικός, δυνατός κωδικός σε email και τράπεζα. Και 2FA παντού.
7. Όταν αμφιβάλλεις, μην κάνεις τίποτα. Ρώτα κάποιον που εμπιστεύεσαι.

Το επόμενο βήμα

Ο χρόνος είναι πάντα με το μέρος σου και ποτέ με το μέρος του απατεώνα. Πάρε μια ανάσα πριν από κάθε «επείγον» τηλεφώνημα ή μήνυμα και θα γλιτώσεις χιλιάδες ευρώ.

Κάνε σήμερα ένα από τα εξής:

• Δοκίμασε το εργαλείο «Είναι απάτη;» με το τελευταίο ύποπτο μήνυμα που έλαβες. Παίρνει 30 δευτερόλεπτα.
• Ενεργοποίησε το 2FA στο email σου. Παίρνει 5 λεπτά.
• Ή κάτσε 10 λεπτά με έναν γονιό ή παππού και δείξ’ του τις 4 κόκκινες σημαίες.